ميرزا ظل السلطان . شاهزاده فرهاد ميرزا معتمد الدوله « 1 » فرزند نايب السلطنه و عموى ناصر الدين شاه كه از شاهزادگان فاضل و دانشمند و كاملا مورد علاقه و اطمينان ناصر الدين شاه بود ، جدا از مظفر الدين ميرزا جانب‌دارى مىكرد و در نهايت زبردستى و مهارت عليه ظل السلطان مشغول اقدام و اسباب چينى گرديد و به وسيله جاسوسان كه در حول و حواشى ظل السلطان داشت ، كوچكترين رفتار او را با تفرس عجيبى مع الواسطه زير نظر گرفته بود كه از مجموع آنها بر ضد شاهزاده مزبور استفاده كند . در اين هنگام ظل السلطان فرمانرواى كل نواحى جنوب غربى و مركزى ايران بود و در اصفهان مقر داشت و چنان‌كه قبلا اشاره كرديم ، قريب يك سوم از خاك ايران تابع حكومت اين شاهزاده بود . هيجده فوج سرباز مجهز كه به نظر خبرگان امور جنگى با بهترين سربازهاى اروپا مقابله مىكردند ، در اختيار او بودند . ظل السلطان مرد متكبر و مغرور و قسى القلبى بود و در محيط فرمانروائى خود آن‌چنان قدرت و تسلطى داشت كه حتى به فرمان‌هاى ناصر الدين شاه نيز وقعى نمىگذاشت و آوازه ظلم و جور اين شاهزاده از مرزهاى ايران گذشته و به ساير نقاط دنيا رسيده بود . ظل السلطان با حسين قلى خان ايلخانى بختيارى روابط بسيار صميمانه و دوستانه داشت و در هر قسمتى از ناحيه حكمرانى او انقلابى رخ مىداد ، آتش آن را با كمك و صلاح‌انديشى ايلخانى خاموش مىكرد و از طرز كار و جريان حكمرانى اين شاهزاده مستبد و خودرأى كاملا معلوم بود كه براى نيل به مقام سلطنت نقشه و طرح دقيقى داشت و همه اطرافيان ظل السلطان پىبرده بودند كه اين شاهزاده با رأى و نظر پدرش از هر جهت مخالف بوده و نمىخواست مظفر الدين ميرزا بعد از پدرش زمام امور مملكت را در دست بگيرد . از آن طرف ناصر الدين شاه كه بر اثر تلقينات فرهاد ميرزا معتمد الدوله و ساير اشخاصى كه با ظل السلطان مخالف بوده و به نيات باطنى او پىبرده بودند ، بيم و هراسى از او در دل داشت . يك عده جاسوس را وارد دستگاه او كرده و سرىترين و محرمانه‌ترين كارهاى او از نظر دقيق و تيزبين جاسوسان مزبور مخفى و مستور نمىماند . چنان‌كه قبلا نوشتيم ، معتمد الدوله هم به وسيله جواسيس مخفى خودش كارهاى ريز و درشت او را دريافت مىكرده و در زير ذره‌بين تفتيش گذاشته ، چندين برابر درشت مىكرد و از عرض شاه مىگذرانيد . در همان اوقاتى كه روابط ظل السلطان و حسينقلى خان ايلخانى و ساير خوانين بختيارى در نهايت گرمى و مراسم و داد و دوستيشان به كمال استحكام مىرسيد ، براى ظل السلطان

--> ( 1 ) . حاج فرهاد ميرزا معتمد الدوله پانزدهمين پسر عباس ميرزا نايب السلطنه بود . [ در زيرنويس اين صفحه تا سه صفحه بعد سرگذشت معتمد الدوله آمده بود ، چون همين مطالب در فصلهاى پيش آمده است ، حذف گرديد . ]